Warmtepomp2019-04-30T10:34:40+00:00

Duurzame aanpassingen
Warmtepomp

terug
Download factsheet warmtepompen

Nederland gaat de gaskraan dicht draaien. je hebt er vast wel over gelezen of gehoord. Dat betekent dat we op een andere manier ons warme water voor de douche en de verwarming moeten maken. Niet meer met een cv-ketel op aardgas. De warmtepomp is een van de duurzame alternatieven. Hij doet het zelfde als jouw cv-ketel, maar gebruikt elektriciteit in plaats van gas.

Maar wil je een (bestaand) huis (om)bouwen naar een gasloos huis dan komt er meer bij kijken dan alleen even een warmtepomp plaatsen. Hieronder leggen we je uit hoe een warmtepomp werkt en welke stappen je kunt zetten om uw huis gasloos te maken.

Warmtepomp; een omgekeerde koelkast

Een warmtepomp kan warmte uit de lucht (of bodem) halen. Zelfs als deze lucht (of bodem) koud is. Vervolgens geeft de warmtepomp deze opgenomen warmte weer (op een hogere temperatuur) af in een andere ruimte of aan bijvoorbeeld het water van de verwarming. Om dat te doen, is elektrische energie nodig.

De bekendste warmtepomp zit in een koelkast. Daarbij wordt binnen in de kast warmte opgenomen (dus de ruimte gekoeld) en de warmte wordt aan de buitenkant van de koelkast weer afgegeven (het rooster aan de achterkant). Ook een airco werkt zo. In een ‘koele’ ruimte (binnen) wordt warmte opgenomen (dus de ruimte gekoeld) en aan de warme kant (buiten) wordt de warmte weer afgegeven.

Voor de technici onder ons:

In de warmtepomp stroomt een koelmiddel. Dat kan vloeibaar of gasvormig zijn.
Dit koelmiddel (gasvormig) neemt in de verdamper warmte op van buiten. Deze warmte komt uit lucht of water dat langs de verdamper stroomt.
De compressor perst het koelmiddel, dat (een beetje) is opgewarmd, samen. Het koelmiddel verandert van een gas zo in een vloeistof. De temperatuur van het koelmiddel wordt zo nog iets hoger.
Voor deze stap is dus elektriciteit nodig.
In de condensor geeft het koelmiddel zijn warmte af. In huis aan het cv-systeem, de vloerverwarming of boiler.
Via het expansieventiel wordt de druk weer verlaagd. Het koelmiddel kan weer van vloeistof naar gas verdampen. Voor deze verdamping is warmte nodig en die wordt in de verdamper weer opgenomen van de omgeving.

Minder gas, maar meer elektriciteit

Een gewone CV-ketel maakt warm water door aardgas te verbranden. Een warmtepomp maakt ook warm water, maar werkt op elektriciteit. Je bespaart met een warmtepomp dus op jouw gasverbruik, maar je krijgt wel een hogere elektriciteitsrekening. Positief is dat de regering heeft besloten dat de belasting op aardgas omhoog gaat en die op elektriciteit omlaag.
Zorg er dan wel voor dat je groene stroom voor de warmtepomp gebruikt, anders is de warmtepomp in zijn gebruik nog niet duurzaam. Wil je serieus besparen op jouw energierekening, zorg dan voor voldoende zonnepanelen om de stroom voor de warmtepomp zelf op te wekken (ongeveer 16 stuks nodig voor een volledig warmtepomp).

Warmtepomp alleen efficiënt in combinatie met andere maatregelen

De COP (= Coëfficiënt Of Performance) zegt wat over de prestatie van de warmtepomp. Hoe hoger de COP, hoe efficiënter de warmtepomp werkt. De COP varieert door het jaar heen. Als het buiten goed koud is, ligt de COP iets lager. Domweg omdat de warmtepomp dan meer elektriciteit nodig heeft om het huis goed warm te houden.

  • Lucht/water warmtepompen halen in de praktijk COP’s van 3 – 4,5.
  • Water/water warmtepompen en brine/water warmtepompen halen COP’s van 4,5 – 6.

Om de warmtepomp zo goed mogelijk te laten werken, dus een hoge COP, moet je nog een aantal andere dingen op orde hebben:

Met gedrag kunt u veel besparen. Kleine moeite en kost niets. Kijk hier voor verschillende tips. Warmte die je niet verspilt, hoef je ook niet op te wekken!

Zorg altijd voor goede isolatie. Anders verwarm je niet je huis, maar de buitenlucht en blijf je aan het stoken. Voor een warmtepomp, hybride of volledig, geldt deze voorwaarde misschien nog wel extra. Als je huis onvoldoende geïsoleerd is, moet de warmtepomp onnodig hard werken (lees= elektriciteit verbruiken) en heeft zo geen toegevoegde waarde meer.

Pas vanaf 1992 werden nieuwgebouwde huizen geïsoleerd, maar nog niet zo goed. Vanaf 2000 gebeurde dat steeds beter en na 2009 gebeurde dat aardig goed. Maar ook daarna zijn de isolatiewaarden bij nieuwbouw nog verder gestegen. Deze isolatie geldt trouwens alleen voor daken, muren en vloer. Isolerend glas (HR++ of beter) werd pas na 2000 standaard toegepast.
Huizen voor 1992 zijn zeker niet voldoende geïsoleerd om een warmtepomp toe te passen. Tenzij u, of de vorige eigenaar, heeft na geïsoleerd natuurlijk.

Als het buiten heel koud is, maar je wilt het water in je verwarming wel heel warm stoken, moet een warmtepomp enorm veel elektriciteit ‘toevoegen’. Een warmtepomp werkt eigenlijk alleen rendabel als je huis een zogenaamde lage temperatuur verwarming (LTV) heeft. Denk aan vloerverwarming, muurverwarming of speciale lage temperatuurconvectoren. Die houden je huis wel lekker op temperatuur, maar het water dat door de buizen stroomt, hoef je maar op 30-40 graden te verwarmen. Terwijl het water dat door een ‘gewone’ verwarming stroomt wel 80 – 90 graden is. Heb je geen LTV? Dan kost een warmtepomp dus vooral heel veel elektriciteit!

In sommige oude huizen staan hele grote radiatoren. Als zo’n huis goed is nageïsoleerd, kun je deze radiatoren misschien wel gebruiken als LTV-systeem. Vanwege hun grote oppervlak, stralen ze ook bij lagere watertemperatuur soms ook genoeg warmte af.

Soorten warmtepompen; waar halen ze hun warmte vandaan?

Een warmtepomp kan werken op verschillende warmtebronnen buiten jouw huis:

  • De buitenlucht; een lucht/water warmtepomp
    De pomp neemt warmte op uit de buitenlucht en geeft dit af aan het (CV-)water.
  • De bodem (open systeem); een water/water warmtepomp
    In de bodem zit water. Dit heeft een bepaalde temperatuur (10-12°C). In de winter is dit warmer dan de buitenlucht. Je kunt dit water oppompen, de warmte er uit halen en het afgekoelde water weer in de bodem terug voeren. Dit noemen we een open systeem. Je pompt water uit de bodem heen en weer.
  • De bodem (gesloten systeem); een brine/water warmtepomp
    Er bestaan ook gesloten systemen. Dan liggen er buizen in de grond waar antivries (brine) in zit. Die buizen lopen door de bodem. De brine in de buizen neemt warmte uit de bodem op. De warmtepomp haalt de warmte uit de brine en de afgekoelde brine loopt via de buizen weer terug naar de bodem, en wordt daar weer opnieuw opgewarmd.
    Voor dit systeem zijn aardig wat meters slang nodig. Die kun je horizontaal ingraven op ong. 1,5 tot 2 m diepte (alleen handig bij nieuwbouw waar nog geen bestaande tuin is). Of je kunt verticale lussen in de bodem leggen, soms meer dan 100 m diepte. Voor deze methode is speciale boorapparatuur nodig.

Soorten warmtepompen; werking

Warmtepompen kunnen verschillen in waar ze hun warmte vandaan halen, maar ook in hoe ze werken.

Hybride of volledige warmtepomp?

Een volledige warmtepomp regelt het hele jaar door warm water voor jouw verwarming en de douche.
Een hybride warmtepomp is goedkoper, maar kan minder. In de winter kan zo’n hybride pomp onvoldoende warmte uit de koude buitenlucht halen. Een hybridepomp combineer je daarom altijd met een (bestaande) cv-ketel. Deze ketel zorgt in de winter voor warm (verwarmings-)water.
Zoals gezegd, een goedkopere oplossing en een waarmee je zeer zeker bespaart op het gasverbruik, maar het is wel een tussenoplossing. Als je ooit volledig gasloos gaat wonen, en dat is wel de koers waar de regering in Nederland voor kiest, moet je op een gegeven moment alsnog overstappen naar een volledige warmtepomp (en bijbehorende laag temperatuur verwarming). Of natuurlijk een heel andere vorm van duurzaam verwarmen.

Ventilatiewarmtepomp

Een ventilatiewarmtepomp kun je gebruiken in huizen met mechanische ventilatie (mogelijk aanwezig in huizen met bouwjaar 1996 – 2000). Het is een kleine warmtepomp die in het ventilatiesysteem wordt ingebouwd op de plek van de ventilatorbox. Hij hergebruikt de warmte uit de ventilatielucht. Dit soort warmtepompen zijn over het algemeen te klein om een heel huis mee te verwarmen. Laat staan dat je er ook nog warm water voor wasbak en douche mee kunt maken. Je moet er dus nog een alternatief bij hebben. Bijvoorbeeld een CV-ketel of een warmtepompboiler.

Warmtepompboiler

Verder bestaan er ook zogenaamde warmtepompboilers. Die produceren alleen maar warm tapwater (dus voor douche en wasbak). Meestal zijn dit lucht/water-systemen, die dus warmte uit de buitenlucht gebruiken. Maar je moet zo’n boiler dus altijd nog combineren met een apparaat dat het water voor de verwarming opwarmt.

Wat kost het en wat brengt het op?

Let op: de getallen hieronder zijn gemiddelden

Kosten:

  • Eenvoudige lucht/waterwarmtepomp: vanaf € 5.000 – € 6.000 (ex.BTW en zonder installatiekosten)
  • Systemen met een bodemwarmtewisselaar kunnen oplopen tot meer dan € 20.000,- Vooral diepe boringen zijn duur (ordegrootte € 10.000,-).
  • Om jouw huis echt van het gasnet af te laten sluiten, moet je soms ook nog een bedrag betalen aan de netbeheerder. Dat varieert nu nog van € 0 – € 700, afhankelijk van je netbeheerder. Welllicht verandert dit in de toekomst nog.

Subsidie:

Momenteel kun je subsidie aanvragen voor warmtepompen (ISDE-subsidie). Deze loopt tot eind 2020, tenzij het geld eerder op is. De hoogte van het subsidiebedrag hangt af van het soort systeem en de capaciteit van de warmtepomp. De subsidie varieert van ruwweg € 2.000,- tot € 3.000,- voor warmtepompen voor normale woonhuizen.

Opbrengsten:

Met een warmtepomp bespaar je op de gasrekening, omdat je geen (volledige warmtepomp) of veel minder (hybride warmtepomp) gas verbruikt. Als je helemaal geen gasaansluiting hebt, betaal je ook geen maandelijkse kosten meer voor het vastrecht.

Een gemiddeld gezin betaalt jaarlijks zo’n € 925 aan gas + € 220 aan vastrechtkosten (verbruik ong.1.500 m3). Hoeveel je precies bespaart, hangt af van of je een volledige of hybride warmtepomp neemt. Of je standaardradiatoren hebt of een lage temperatuur verwarming. En heb je zonnepanelen die zelf stroom opwekken, of moet je de stroom nog kopen bij een energieleveranciers? Ook dat bepaalt hoeveel je bespaart.

Vergunning nodig?

Voor systemen waar je de warmte uit een open bodembron haalt wel, voor de andere systemen niet. Overigens geldt bij veel gemeenten wel een meldingsplicht voor de gesloten bodemsystemen.

Is het veel gedoe een warmtepomp (laten) installeren?

Nee, een installateur is ongeveer een dag bezig om de warmtepomp te installeren. Meestal moet er ook een zwaardere aansluiting in de meterkast gemaakt worden; voor een warmtepomp heb je meestal 3×25 Amp nodig; de meeste huizen hebben standaard 1×35 Amp.
Als je ook een lage temperatuur verwarming laat aanleggen, heb je natuurlijk meer werk.

Andere alternatieven om zonder aardgas jouw huis te verwarmen

Er zijn naast de warmtepomp nog andere technieken op de markt om jouw huis te verwarmen en er worden de komende jaren vast ook nog wel nieuwe technieken ontwikkeld. Maar welke dat zijn en wat ze kunnen is nu nog niet duidelijk.

Een zonneboiler verwarmt het water niet alleen met elektriciteit, maar ook met zon. Het is een paneel, dat lijkt op een PV-paneel. Alleen zet een zonneboiler zonlicht niet om in elektriciteit, maar dit paneel gebruikt de zon om warm water te maken. Door het paneel lopen buizen met een vloeistof die wordt opgewarmd door de zon. In huis wordt deze warmte afgegeven aan (koud) water dat in een groot voorraad vat zit. Dit water kan je vervolgens gebruiken voor de douche, wasbak of verwarming. In de winter heb je vaak nog wel een cv-ketel nodig om het water na te verwarmen.

Voor een huishouden van 4 personen heb je zo’n 3-4 m2 aan panelen nodig en een opslagvat van 100-300 liter. Net als bij zonnepanelen werken de zonneboilerpanelen het beste als ze naar het zuiden gericht zijn, onder een hoek van 30-60 graden. De zonneboiler verwarmt alleen het tapwater. Om ook de verwarming (in voor- en najaar) van warmte te voorzien, zijn veel grotere systemen nodig. In de winter is er altijd nog een aanvullend systeem nodig.

Je kunt een huis verwarmen met aardgas of elektriciteit, maar ook door hout te verbranden.

Een pelletkachel stook je op hout. (Afval-)hout dat tot kleine korrels is geperst.
Deze pellets verbranden veel efficiënter dan hout in een gewone open haard. Een pelletkachel verwarmt de ruimte waar hij staat. Sommige pelletkachels kun je aansluiten op de bestaande CV-verwarming. Hiervoor is wel een buffervat nodig en elektronische besturing. Er bestaan ook pellet- CV-ketels (ook wel biomassaketels genoemd). In plaats van op aardgas werken deze op pellets, houtsnippers en soms zelfs houtblokken. Hiermee maak je naast warm CV-water ook warm tapwater; dus voor de wasbak en douche. Dit soort CV-ketels zijn wel veel groter dan de gewone CV-ketels. Overigens moet je voor beide apparaten ook rekening houden met een ruimte waar je een voorraad pellets kan bewaren.

Een warmte-accumulerende kachel brandt niet op pellets, maar gewoon op hout. Ook deze kachels verbranden het hout veel efficiënter dan een gewone openhaard. De warmte wordt lange tijd vastgehouden in de kachel en beetje voor beetje aan de ruimte afgegeven. Dit soort kachels kun je in allerlei vormen en maten bouwen.

De verbranding van hout is CO2-neutraal. De hoeveelheid CO2 die bij verbranding vrij komt, is even groot als wat de boom tijdens zijn leven uit de lucht heeft opgenomen. Daarbij verbranden pelletkachels en warmte-accumulerende kachels het hout heel efficiënt en daarom stoten ze veel minder fijn stof uit dan een open haard.
Goed voor het milieu zou je dus denken. Toch staan deze ketels de laatste tijd wel ter discussie. Want hoewel het veel minder is, er komt zeker nog wel fijn stof uit de schoorsteen. Met het risico op oog- en ademhalingsklachten bij buurtgenoten. Daarbij komen sommige pellets van de andere kant van de wereld en de boten die de pellets transporteren, varen meestal op vervuilende brandstoffen.

IR-panelen verwarmen niet de lucht, maar voorwerpen en lichamen. Dit gebeurt met infraroodstraling. Die straling voelt een beetje als de zon: in de buurt van een IR-paneel voelt het lekker warm, maar als je wegloopt is de warmte snel weg. Infraroodpanelen verwarmen dus heel plaatselijk. Daarom is het meestal niet milieuvriendelijk om er je hele huis mee te verwarmen; daarvoor heb je veel panelen nodig en dat kost veel stroom.
IR-panelen kunnen wel een goede keuze zijn om een deel van een kamer extra te verwarmen, of in ruimtes die je af en toe of kort gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan de zithoek, de badkamer of een werkplek op zolder.
Let op: voorwerpen die niet worden bestraald door een IR-paneel, zoals benen onder een tafel, blijven koud.

WTW staat voor Warmte Terug Winning. Een douche WTW haalt warmte uit douchewater dat weg stroomt. Het warme afvalwater stroomt langs een buis waar het nog koude water in zit. Zo warmt het koude water al vast wat voor. En hoeft de CV-ketel dus minder te verwarmen.

Om een douche-wtw te installeren moet je wel wat hakken en breken in de badkamer. Voor zo min mogelijk overlast, plaatst u de douche-wtw dus pas als u de badkamer sowieso gaat renoveren. Als iedereen in huis trouwens maar heel kort doucht ( < 3 min.) heeft een wtw niet zo veel zin.

Waar moet ik op letten?

  • Ook met gedrag kun je veel besparen. Kleine moeite en het kost niets. Kijk hier voor verschillende tips.
    Warmte die je niet verspilt hoef je ook niet op te wekken!
  • In een volledig gasloos huis, kun je ook niet meer op gas koken. Een inductiekookplaat is een goed alternatief.
  • Een volledige warmtepomp is zo groot als een koelkast. Dat komt vooral door het voorraadvat. Heb je de ruimte binnen niet, dan kun je de pomp ook buiten plaatsen. Je verliest dan wel iets meer warmte. En als in de winter het elektriciteitsnet langere tijd uit zou vallen, kan het systeem kapot vriezen.
  • Is jouw verwarming wel geschikt om efficiënt met een warmtepomp te kunnen verwarmen? Kijk hier: = link naar tekst hierboven Warmtepomp alleen efficiënt in combinatie met andere maatregelen / Lage temperatuurverwarming).
  • De buitenunit van een lucht/water-warmtepomp maakt (iets) geluid; de ventilatoren blazen soms duizenden m3 lucht/uur door het apparaat. Zorg dat deze niet te dicht bij een (openstaand) slaapkamerraam komt te staan. Een warmtepomp gebruik je overigens juist in de koude periode en dan staan ramen veel minder vaak open.
    Let ook op als je de unit op een plat dak plaats i.v.m. doorgeven van trillingen (geluidsoverlast binnen).
  • Als je een lucht/water-warmtepomp neemt, kies dan bij voorkeur een warmtepomp, die zonder gebruik van elektrische bijverwarmingselementen ook bij -15°C buitenluchttemperatuur nog zijn maximum vermogen kan leveren. Laat je niet wijsmaken dat dat niet kan! De types met elektrische bijverwarmingselementen verstoken namelijk in een paar koude dagen per jaar zo veel stroom, dat de gemiddelde jaar COP aanzienlijk omlaag gaat (en je dus veel extra stroom verbruikt; dat kan wel een jaarlijkse extra hoeveelheid van meer dan 30% zijn!!). Vaak staat het e.e.a. niet duidelijk in de brochures van de leveranciers. Dat is dan een reden om alert te zijn!
  • Niet alle installateurs of leveranciers hebben evenveel ervaring met warmtepompen. Zo kunnen over het algemeen de warmtepompen van CV-ketel-leveranciers niet zonder de genoemde elektrische bijverwarmingselementen. Er zijn landen genoeg waar men al wel jarenlang ervaring heeft opgebouwd, bijvoorbeeld Scandinavische landen, of China en Japan die veel ervaring hebben met airco’s (omgekeerde warmtepompen). Kies bij voorkeur een warmtepomp van een leverancier uit zo’n land.
  • Houdt (zeker in het begin) in de gaten hoeveel stroom de warmtepomp verbruikt. Klopt dat met wat de installateur beloofd heeft? Meten kunt u eenvoudig doen met een meetstekker tussen stopcontact en warmtepomp. Of indien het apparaat een vaste elektriciteitsaansluiting heeft, er gewoon een losse kWh-meter tussen laten plaatsen.
  • Meestal moet er ook een zwaardere aansluiting in de meterkast gemaakt worden; voor een warmtepomp heb je meestal 3×25 Amp nodig; de meeste huizen hebben standaard 1×35 Amp.

LET OP:
Alle gemeenten moeten voor 2021 warmteplannen maken. In een warmteplan beschrijf je op welke manier je in een wijk van het aardgas af gaat. In veel gevallen zal men kiezen voor een zogenaamde all electric-oplossing. Daar past een warmtepomp prima in. Maar kiest men voor groen gas, of een aansluiting op een warmtenet, dan is een warmtepomp misschien niet de slimste keuze voor jou. Aan de andere kant; het kan net zo goed nog wel 20 jaar duren voor jouw wijk van het aardgas af gaat. 2050 is namelijk pas de datum waarop we in heel Nederland van het aardgas af moeten zijn.